EWA WIŚNIOWSKA Rudzkie Konto Pomocy
Zgodnie z Kodeksem pracy (art. 943, § 1) pracodawca jest zobowiązany do przeciwdziałania mobbingowi. Mobbing oznacza działania lub zachowania dotyczące pracownika lub skierowane przeciwko pracownikowi, polegające na uporczywym i długotrwałym nękaniu lub zastraszaniu pracownika, wywołujące u niego zaniżoną ocenę przydatności zawodowej, powodujące lub mające na celu poniżenie lub ośmieszenie pracownika, izolowanie go lub wyeliminowanie z zespołu współpracowników (art. 943, § 2 Kodeksu pracy). Pracownik, u którego mobbing wywołał rozstrój zdrowia, może dochodzić od pracodawcy odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę (art. 943, § 2 Kodeksu pracy). Pracownik, który doznał mobbingu lub wskutek mobbingu rozwiązał umowę o pracę, ma prawo dochodzić od pracodawcy odszkodowania w wysokości nie niższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę, ustalane na podstawie odrębnych przepisów. Oświadczenie pracownika o rozwiązaniu umowy o pracę powinno nastąpić na piśmie z podaniem przyczyny, o której mowa w § 2, uzasadniającej rozwiązanie umowy (art. 943, § 3 i 4 Kodeksu pracy).
W praktyce dochodzenie roszczeń wynikających z bycia ofiarą mobbingu jest trudne. Przede wszystkim wynika to z faktu, że ciężar udowodnienia, że mobbing miał miejsce spoczywa na ofierze. Współpracownicy często nie chcą być świadkami w sądzie obawiając się, że będą kolejnymi ofiarami prześladowcy. Wykorzystać można też dokumentację pracowniczą, lecz wymaga to dostępu do niej. Ponadto np. chcąc uzyskać zadośćuczynienie osoba mobbowana powinna udowodnić, że stan jej zdrowia fizycznego lub psychicznego uległ pogorszeniu w wyniku działań mobbera. Konieczne będzie przedstawienie odpowiedniej dokumentacji medycznej, a czasem także poddanie się badaniu przez biegłego sądowego.
Każda sprawa z zakresu mobbingu ma indywidualny charakter, a dochodzenie przez ofiarę mobbingu jej praw często jest długotrwałe i trudne. Ofiara w szczególności może mieć problem ze zrozumieniem i udowodnieniem koniecznych przesłanek.
Często znajdując się w trudnej sytuacji finansowej osoba taka nie jest w stanie ponieść kosztów odpłatnej pomocy prawnej. Rozwiązaniem w tym przypadku może być skorzystanie z nieodpłatnej pomocy w jednym z punktów nieodpłatnej pomocy prawnej lub nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego, które są finansowane przez ministerstwo sprawiedliwości.
1. System nieodpłatnej pomocy prawnej i nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego
System nieodpłatnej pomocy jest regulowany Ustawą z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej oraz Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 grudnia 2018 r. w sprawie nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego.
W ramach systemu porady udzielane są w około 1500 punktach w całej Polsce. Punkty takie funkcjonują w każdym powiecie. Nie obowiązuje rejonizacja – nie ma obowiązku zapisywania się na poradę w powiecie zamieszkania. Może zapisać się na poradę w każdym dogodnym dla korzystającej osoby miejscu w Polsce. Informacje o lokalizacji punktów znajdują się w starostwach powiatowych, urzędach gmin i urzędach miast oraz na ich stronach internetowych, a także na stronie internetowej ministerstwa sprawiedliwości.
Pomocy prawnej udzielają profesjonalni prawnicy (adwokaci, radcy prawni, aplikanci radcowscy lub adwokaccy, prawnicy z odpowiednim doświadczeniem). Udzielane porady mają charakter typowo prawny. Prawnicy wskazują beneficjentowi jakie są jego prawa i obowiązki oraz jak rozwiązać jego problem prawny. Prawnik może także pomóc beneficjentom przy sporządzeniu odpowiednich pism takich jak pozew czy pismo o zwolnienie od kosztów albo o ustanowienie adwokata z urzędu.
Porady obywatelskie są świadczone przez doradców obywatelskich. Kierowane są one do osób, których problemy nie mają natury wyłącznie prawnej. Doradca obywatelski analizuje problem wraz z beneficjentem, informuje go o przysługujących mu prawach i ciążących na nim obowiązkach. Poradnictwo to może obejmować sprawy życia codziennego, które nie są uregulowane w przepisach prawnych. Charakteryzuje się ono także większym zaangażowaniem doradcy w pracę z beneficjentem, np. obejmuje sporządzenie wraz z beneficjentem planu działania wyjścia z problematycznej sytuacji życiowej i pomoc w wykonaniu go krok po kroku. Plan taki jest sporządzany w oparciu o dokładną analizę indywidualnej sytuacji beneficjenta. Doradca obywatelski wspiera beneficjenta w samodzielnym rozwiązaniu problemu, wskazuje różnorodne ścieżki rozwiązania problemu, omawia ich zalety, wady i konsekwencje; doradza także gdzie można szukać innej niezbędnej pomocy, np. porady psychologa. Wybór sposobu rozwiązania sprawy należy do beneficjenta. Doradcy obywatelscy mogą specjalizować się w określonych dziedzinach, np. zadłużeniach, sprawach mieszkaniowych, świadczeniach z pomocy społecznej, także pomocy ofiarom mobbingu.
W ramach systemu możliwe jest także przeprowadzenie nieodpłatnej mediacji. Nieodpłatna mediacja prowadzona jest przez mediatora, który pomaga stronom dojść do porozumienia, bez potrzeby kierowania sprawy do sądu. Jest to sposób polubownego rozwiązywania sporów, a jego celem jest wypracowanie rozwiązania przez strony konfliktu poprzez dialog z udziałem mediatora. Mediator może także pomóc stronom konfliktu w sporządzeniu projektu umowy o mediację, wniosku o jej przeprowadzenie przed sądem, wniosku o przeprowadzenie mediacji w sprawie karnej lub wniosku do sądu o zatwierdzenie ugody, którą zawarto wcześniej podczas mediacji.
W wybranych punktach nieodpłatnej pomocy prawnej i nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego są prowadzone dyżury o określonej specjalizacji, co umożliwia beneficjentom uzyskanie porad, które prowadzą specjaliści, np. w zakresie kredytów frankowych, pomocy ofiarom przestępstw, pomocy ofiarom mobbingu itp. Beneficjent pomocy może odnaleźć specjalistę w interesującej go dziedzinie, gdyż specjalność taka jest wyraźnie określona.
1.1. Kto może skorzystać z pomocy
Z nieodpłatnej pomocy w ramach tego systemu skorzystać może każda osoba, która nie ma możliwości opłacenia kosztów usługi prawnika. Mogą z niej skorzystać także przedsiębiorcy samozatrudnieni, czyli prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą.
System został dostosowany do potrzeb osób z niepełnosprawnościami. W przypadku konieczności zapewnienia udogodnień potrzebnych do udzielenia porady (np. usługi tłumacza języka migowego) należy potrzebę taką zgłosić umawiając wizytę.
Osoby ze znaczną niepełnosprawnością ruchową, które nie mogą stawić się w punkcie osobiście, oraz osoby doświadczające trudności w komunikowaniu się, o których mowa w ustawie z dnia 19 sierpnia 2011 r. o języku migowym i innych środkach komunikowania się mogą korzystać z porady poza lokalem punktu lub przy użyciu środków porozumiewania się na odległość, takich jak telefon lub komunikatory internetowe.
Szczegółowe informacje dotyczące korzystania z nieodpłatnej pomocy przez osoby z niepełnosprawnościami można znaleźć na stronie WWW:
https://www.gov.pl/web/nieodplatna-pomoc/osoby-z-niepelnosprawnosciami
Z pomocy w ramach systemu mogą skorzystać także obcokrajowcy. Nie jest przy tym konieczne uprzednie złożenie wniosku o udzielenie ochrony czasowej lub międzynarodowej. Cudzoziemcy znajdujący się na terytorium Polski mogą skorzystać z nieodpłatnej pomocy prawnej lub z nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego w dowolnym punkcie stacjonarnym.
1.2. Jak można zapisać się na poradę
Na poradę można się zapisać:
osobiście – w starostwie powiatowym, w wyznaczonym do tego miejscu.
telefonicznie – każdy powiat udostępnia na swojej stronie internetowej numer telefonu, pod którym możliwe jest zapisanie się na poradę;
elektronicznie – powiaty udostępniają do zapisów także specjalne adresy e-mail, można je znaleźć na ich stronach internetowych;
elektronicznie – przy pomocy formularza dostępnego na stronie https://zapisy-np.ms.gov.pl/ (nie wszystkie powiaty umożliwiają dokonywanie zapisów w ten sposób);
osobiście – w starostwie powiatowym, w wyznaczonym do tego miejscu.
Aby skorzystać z porady stacjonarnej, beneficjent składa pisemne oświadczenie, w którym deklaruje, że nie ma możliwości ponieść kosztów odpłatnej pomocy prawnej. Prawnik lub doradca obywatelski poprosi go również o podanie pewnych danych (np. wykształcenie, liczba członków rodziny, zarobki). Dane te są zbierane anonimowo, wyłącznie do celów statystycznych.
Beneficjent, który jest przedsiębiorcą oprócz pisemnego oświadczenia, że nie jest w stanie ponieść kosztów odpłatnej pomocy prawnej składa także oświadczenie o niezatrudnianiu innych osób w ciągu ostatniego roku oraz wszystkie zaświadczenia o pomocy de minimis oraz pomocy de minimis w rolnictwie lub rybołówstwie, otrzymanej w roku, w którym ubiegają się o nieodpłatną pomoc prawną oraz otrzymanej w ciągu dwóch poprzedzających ją lat podatkowych, albo oświadczenia o wielkości tej pomocy otrzymanej w tym okresie, albo oświadczenia o nieotrzymaniu takiej pomocy w tym okresie.
Zadanie „Śląskie Forum Doradztwa Antymobbingowego” sfinansowano ze środków Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego w ramach rządowego programu wspierania rozwoju organizacji poradniczych na lata 2022-2033.
